Inleiding Simone De Beauvoir door Daan Rovers

Zondag 13 maart 2022
Simone de Beauvoir, (1908- 1986) existentialiste, filosofe en feministe van het eerste uur, vertegenwoordigt een van Frankrijks meest invloedrijke vrouwen van de 20e eeuw. Zij is bekend door haar uitgebreide filosofisch en literaire oeuvre, waarvan le deuxième sexe, een feministisch essay, wereldwijd werd omarmd. In dit werk stelt de Beauvoir dat verschillen tussen mannen en vrouwen niet aangeboren zijn, maar aangeleerd! Zijn de opvattingen hieromtrent nog hetzelfde in het huidig tijdsgewricht en hoe zou de huidige “#metoo” beweging in haar feministisch intellectuele kringen zijn ontvangen? En hoe actueel zijn haar existentiële opvattingen omtrent individuele vrijheid en individuele verantwoordelijkheid?

Daan Roovers nam ons deze middag mee in een verdiepende en inspirerende verhandeling over diverse onderwerpen. Deze lezing werd georganiseerd in samenwerking met de Alliance Française Zutphen.

Wie is Daan Roovers?

Van april 2019 – april 2021 vervulde ik twee jaar lang de eretitel Denker des Vaderlands, waarbij ik me vooral heb ingezet voor ‘publiek denken’: dat is hardop, gezamenlijk en interactief denken. Dit betekent dat ik niet vóór andere mensen, of namens anderen wil denken, maar samen mét andere mensen. Hoe kunnen we meer verdieping geven aan het publieke debat? Laten we ons niet te veel makkelijk uit elkaar spelen door populisten en trollen? Politiek is te belangrijk om uit te besteden aan politici: wij zijn de politiek. Maar dat betekent ook dat we zelf aan de bak moeten. Met Marc van Dijk schreef ik hierover Wij zijn de politiek (uitg. Ambo, 2019). Ik pleit daarin voor een nieuw politiek bewustzijn en beter begrip van vrijheid en verantwoordelijkheid.

Tijdens mijn periode als Denker des Vaderlands heb ik me onder andere beziggehouden voor thema’s als polarisatie, participatie en democratische vernieuwing. Ik heb me actief ingezet om de rol van burgers politiek beter te verankeren, onder ander door mee te werken aan het Adviesrapport over de betrokkenheid van burgers bij klimaatbeleid.

In opdracht van het Comité 4 en 5 mei schreef ik de jaarthematekst 2021: Het fundament van vrijheid.

‘Het is Daan Roovers’ persoonlijke missie om filosofie in de publieke ruimte te brengen. In deze spannende tijd voor de democratie helpt zij ons om samen na te denken over de betekenis van burgerschap.’ – Michael Sandel, hoogleraar politieke filosofie Harvard University.

Over de Simone de Beauvoir
Simone de Beauvoir was een Franse filosoof en feminist. Ze werd bekend met haar werk De tweede sekse en was de levenslange partner van Jean-Paul Sartre

De Beauvoir noemde zichzelf een existentialist. In het existentialisme staan de vrijheid en verantwoordelijkheid van het individu centraal. Volgens Paul Sartre bestaat er geen vooraf gegeven zin of betekenis van het leven en is er ook geen God. De mens dient daarom zelf betekenis te geven aan het leven via activiteiten en keuzes. Met de vrijheid die de mens heeft, komen ook de verantwoordelijkheden. De mens is het aan zichzelf verschuldigd om iets van zijn leven te maken en positief te handelen.
In de boeken van De Beauvoir komen vaak existentiële thema’s aan bod. Zo schreef ze in haar debuutroman L’Invitée over de complexiteit van relaties, waarin drie geliefden zich tot elkaar moeten zien te verhouden. Haar toneelstuk Les bouches inutiles gaat over de positie van vrouwen. De Beauvoir noemde deze periode in haar werk ‘de morele fase’. In deze fase komen de grote thema’s van haar werk reeds aan bod en legt zij de basis voor een eigen ethiek.

De Beauvoir ontwikkelt een ethiek waarbij er geen absolute waarden of standaarden zijn. De betekenis van iemands handelen ligt daarom niet in een gegeven standaard (zoals een God of een maatschappij) maar in de spontane handeling van het kiezen. Ze ziet de mens als een wezen dat in vrijheid naar creativiteit en activiteiten verlangt. Ze constateert echter dat deze rol vooral voor mannen is weggelegd en dat vrouwen slechts de rol van ‘de Ander’ spelen. De man is vrij en actief, terwijl de vrouw op de tweede plaats komt; ze is de ‘tweede sekse’. In haar hoofdwerk ‘De tweede sekse’ (1949) analyseert zij de positie van de vrouw. Ze constateert dat de vrouw wordt aangemoedigd om te kiezen voor een passieve levensvorm. Deze sociale druk uit zich in haar beroemde uitspraak: “Je wordt niet als vrouw geboren, je wordt tot vrouw gemaakt”.
De Beauvoir had grote belangstelling voor maatschappelijke en politieke thema’s. Ze streefde naar solidariteit en gelijkheid en zag het communisme en socialisme als de juiste middelen om dat te bereiken. In de jaren zestig en zeventig werden De Beauvoir en Sartre steeds meer politiek actief.

Simone de Beauvoir is tot op de dag van vandaag een zeer invloedrijk denker. Haar werk wordt gewaardeerd vanwege de originaliteit en authenticiteit. Het is een unieke mix van existentialisme en feminisme. Haar hoofdwerk De tweede sekse wordt gezien als de basistekst van de tweede feministische golf.

 

 

 

 

10 oktober 2021 – Rients Ritskes over non-dualiteit

Op 10 oktober 2021 hield Rients Ritskes een lezing met de titel: ‘Non-dualiteit in de praktijk’.

Deze lezing ging over de praktijk van non-dualistisch denken en doen. Dualisme en non-dualisme zijn twee manieren om naar onszelf en de wereld om ons heen te kijken. Bij dualistisch denken is het fundamentele uitgangspunt dat er een wezenlijk onderscheid bestaat tussen onszelf en de wereld om ons heen. Het non-dualisme gaat daarentegen uit van een principiële samenhang tussen onszelf en onze buitenwereld. Geen van beide uitgangspunten is waar of onwaar, het zijn twee verschillende manieren van het beschouwen van en omgaan met de werkelijkheid. In het dagelijks leven gebruiken we deze twee wereldbeelden vaak beide: soms denken we meer dualistisch en soms meer non-duaal. Als we ons beter bewust worden van onze manier van kijken naar onszelf en de wereld, zijn we steeds beter in staat om met de uitdagingen van het leven om te gaan.

Op de weg naar het ervaren van non-dualiteit kom je allerlei tegenstrijdigheden, paradoxen, koans en andere diepzinnige wegwijzers tegen. Het is een pelgrimstocht die om moed vraagt want zodra de grens van non-dualiteit in zicht komt, deinst het denken meestal angstig terug. Alleen degenen die tijdens het denken over het denken deze grens durven over te steken en het evenwicht op dit smalle koord kunnen bewaren, komen zodoende in een staat van bewustzijn die nodig is om het non-duale te kunnen ervaren.
Deze lezing is geen filosofische verhandeling. Het is een uitnodiging voor een inspirerende dialoog op de grens van het denken tussen de duale denker en een non-duale zenmeester.

Rients Ritskes (1957) is voorzitter van de stichting Zen.nl Nederland. Hij is zelf zenmeester en oprichter van de zenschool van Zen.nl met vele vestigingen in heel Nederland.  Na enige tijd filosofie gestudeerd te hebben besloot Rients Ritskes de theorie over wijsheid te laten voor wat het is. Hij verliet de universiteit en begon de wijsheid te zoeken in zen in plaats van in boeken. Hij zocht contact met vele zenmeesters in Europa en daarbuiten en studeerde jaren bij de Japanse zenmeester Hirata Roshi in Kyoto. Na 10 jaar zenstudie begon hij in 1978 zelf lessen in zen te geven en richtte Zen.nl op, een zenschool met 40 leslocaties in Nederland die inmiddels is uitgegroeid tot een van Europa’s grootste zenscholen.

Rients Ritskes publiceerde o.a. de boeken:

  • Non-dualiteit in de praktijk (samen met Arthur Nieuwendijk)
  • Leer denken wat je wilt denken
  • Leer voelen wat je wilt voelen
  • Wat is verlichting?
  • Zen en keuzes maken
  • Zen en de kunst van het studeren
  • Zen en geluk (samen met Merel Ritskes-Hoitinga)

27-09-2020 – Edward van der Tuuk – Waarheid in tijden van nepnieuws

Het zijn barre tijden, niet alleen als gevolg van het corona-virus, maar ook omdat het niet meer meteen duidelijk is of berichten in de media werkelijk waar zijn, verdraaide waarheden zijn of gewoon pure leugens. Zelfs toonaangevende politici in ons eigen land en  het buitenland schromen tegenwoordig niet om berichten de wereld in te sturen waarvan ze donders goed weten dat ze niet waar zijn. En als je even sociale media zoals Facebook en Instagram induikt, word je binnen de kortste keren geconfronteerd met lieden die de grootste onzin als feitelijke waarheid verkopen. Beatrix zei het ooit al eens: “De leugen regeert”.

Samenlevingen bestaan bij de gratie van het gezag van instituties die het openbare leven regelen. Democratie veronderstelt daarbij burgers die zich kritisch verhouden tot de macht en de instituties die die macht belichamen. Maar sinds de teloorgang van het geloof in klassieke ‘grote verhalen’ en de opkomst van de social media staat het geloof in de legitimiteit van diverse instituties onder druk. In de media lees en hoor je steeds vaker spraakmakende figuren die het hebben over ‘nep-nieuws’, ‘nep-rechters’, ‘nep-parlement’, frauderende wetenschappers, het partij-kartel, etc. Waar Verlichtingsfilosofen nog geloofden dat kennis en informatie de burger zouden verlichten en emanciperen, moeten we anno 2020 vaststellen dat de informatie-revolutie ook verwarring, onzekerheid en angst teweeg brengt.

De vraag die dit oproept is: moet en kan het vertrouwen in sociale instituties worden hersteld of moet de burger juist een sceptische houding aannemen en accepteren dat waarheid een relatief begrip is waarbij referentiekaders, uitgangspunten, belangen en strijd om macht een grote rol spelen? Over deze vraag ging de lezing van drs. Edward van der Tuuk in het Filosofiecafé op zondag 27 september 2020.

Drs. Edward van der Tuuk studeerde Sociale filosofie, wetenschap & samenleving en ethiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zijn interesse gaat vooral uit naar evolutietheorie, antropologie, ideeëngeschiedenis, kennissociologie en godsdienstwetenschap.

16-02-2020 – Dr. mr. Jaap Gruppelaar – Een vitale democratie

Deze lezing ging over de relevantie van de politieke filosofie van Alexis de Tocqueville die de democratie ziet als de bestuursvorm van zijn tijd. Naar aanleiding van een reis door de Verenigde Staten onderzoekt hij de typische problemen van de democratie en op welke manier deze kunnen worden verholpen. Zijn studie geldt niet alleen in de politieke filosofie, maar ook in de Amerika-kunde als een klassieker, ook heel leerzaam dus voor onze tijd.

Jaap Gruppelaar studeerde filosofie en geschiedenis in Nijmegen en Leuven en Nederlands recht aan de Open Universiteit. Hij promoveerde in de filosofie met een kritische analyse van Heideggers techniekopvatting. Hij werkt sinds 2006 zelfstandig, momenteel vooral als onderzoeker en editor voor de Coornhert Stichting.

24-11-2019 – Marli Huijer – Nieuw licht op seksuele vrijheid

Marli Huijer was van 2015 tot 2017 Denker des Vaderlands. Zij is hoogleraar publieksfilosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en promoveerde op het late werk van Foucault met oa. ‘Geschiedenis van de seksualiteit’.
Van haar hand verscheen 2018 in de reeks ‘Nieuw Licht‘ het filosofisch essay ‘Beminnen’ waarin ze schrijft: “Seksuele vrijheid gaat niet over het uitspreken van seksuele identiteiten, maar over de vrijheid tot het doen van liefde. Sinds de seksuele revolutie van de jaren zestig zijn er heel wat taboes doorbroken. Met de acceptatie van het homo-huwelijk lijkt de revolutie voltooid. Maar hebben we hiermee werkelijk aan vrijheid gewonnen? In plaats van seksuele vrijheid heeft deze ontwikkeling ons een dwang tot bekennen opgeleverd. Onophoudelijk vertellen we of we homo, hetero, poly-amoureus, happy single, of monogaam zijn. Mensen en culturen die er anders over denken, willen we bekeren tot onze “vrijheid”. Marli Huijer pleit in haar essay voor een nieuwe seksuele revolutie.

Marli Huijer hield een lezing van ongeveer een uur. Na een korte pauze beantwoordde Marli vragen uit de zaal.

De eerste 60 aanmelders voor deze lezing kregen de pocketuitgave van haar essay ‘Beminnen’ gratis.

29-09-2019 – Corrie Haverkort – Van woede naar redelijkheid

Wie is Corrie Haverkort?
Corrie Haverkort is filosoof en beeldend kunstenaar. Zij  verzorgt filosofielezingen, trainingen en opleidingstrajecten voor professionals  b.v. pedagogen, psychologen, juristen en mediators. Haar filosofische onderwerpen gaan altijd over de vraag naar zin en betekenis in het leven en de rol van rechtvaardigheid in deze. Hoe kun je op een goede manier samenleven en hoe kun je rechtvaardig handelen niet alleen omschrijven maar vooral toepassen. Het gaat steeds om de vraag: hoe doe je recht aan elkaar?

Inhoud van de lezing
Een van de heftigste emoties bij het samenleven met anderen, denk aan familie, vrienden, buren, stad- of dorpsgenoten, is woede. Als we verontwaardigd of woedend zijn, gaat het altijd over recht en onrecht. Over iets waarvan we zeker weten dat het niet klopt, niet rechtvaardig is. Vergelding ligt op de loer. Er moet immers recht gedaan worden. Maar wat is recht doen aan elkaar eigenlijk? Kunnen we wel op een rechtvaardige manier met elkaar samenleven? En wat moeten we dan met al die heftige emoties zoals woede, angst en haat?
Tijdens de lezing wordt de cognitieve betekenis van emoties belicht en het begrip ‘transitiewoede’ van Martha Nussbaum wordt besproken. Zij bouwt haar denken over emoties op aan de hand van het werk van Rawls en Kant. Ook hun denken wordt in de lezing meegenomen. De vraag hoe we ons kunnen verhouden tot verschillen en ongelijkheden staat centraal. Vooral als belangen sterk uiteen lopen is het moeilijk emoties om te zetten in redelijk handelen.

17-03-2019 – Hans Achterhuis – Nieuw licht op utopisch denken

Hans Achterhuis begon in de jaren ‘90 aan een ontdekkingsreis naar de veelheid van utopische gebieden en thema’s die de westerse cultuur heeft voortgebracht. Dat resulteerde in boeken als ‘De erfenis van de utopie’ ( 1998) en ‘De utopie van de vrije markt’ (2010). Hans Achterhuis schrijft in zijn laatste boek ‘Koning van Utopia’ (2016): “De tijdsgeest is veranderd. Ik wil er geen misverstand over laten bestaan dat de grote utopie van een totaal andere samenleving voor mij nog steeds uit den boze is. Maar zonder kleine utopische experimenten en ideeën dreigt de kapitalistische utopie ons te verlammen. Dat ik voor deze mini-utopieën nu juist inspiratie vind bij Thomas More, is voor mij een van de grootste verrassingen van mijn hernieuwde zoektocht door Utopia. Het is de hoogste tijd dat we op zoek gaan naar alternatieven voor de desastreuze ‘utopie van de vrije markt. Daarbij kan Utopia van Thomas More ons goede diensten bewijzen, maar we moeten dat ‘oerboek’ uit 1516 dan wel met nieuwe ogen bekijken. Door de eeuwen heen is de tekst opgevat als een serieuze blauwdruk van een ideale samenleving, maar gaat geheel in tegen Mores bedoeling. More schreef Utopia nu juist als een boek vol spot, maatschappijkritiek, ironie en zotternij. Intussen bevat Utopia wel degelijk bruikbare suggesties voor verbeteringen van wantoestanden in de rechtspraak, scheefgegroeide machtsstructuren en onrechtvaardige economische verhoudingen. Als het ons lukt om juist die suggesties ernstig op te vatten, dan kunnen we daar nu nog ons voordeel mee doen. Zo kan Utopia, een boek dat 500 jaar oud is, ons helpen om in het hier en nu nieuwe inspirerende idealen te formuleren.”

Hans Achterhuis ging aan de hand van een aantal mini-utopieën in op de vraag welke utopische doelen en ideeën kunnen we nu formuleren om bestaande maatschappelijke en ecologische praktijken zodanig ten goede te veranderen dat ze over een paar decennia vanzelfsprekend zullen zijn? Hans ging ook in op de provinciale verkiezingen van 20 maart en de relatie van de politiek tot grote (al dan niet utopische) verhalen.

FILOSOFIECAFÉ ZUTPHEN LUSTRUMBIJEENKOMST

KUNST EN FILOSOFIE door MARTIN OLDEN

met muzikale medewerking van Duo NIHZ

Hierbij nodigen wij u van harte uit voor het komende filosofiecafé met een feestelijk tintje. Op zondag 25 november 2018 vieren wij ons eerste lustrum en geeft filosoof en mede oprichter van het Filosofiecafé Martin Olden een filosofische inleiding op het werk van Edward Hopper aan de hand van een aantal van zijn schilderijen. Zijn verhaal wordt muzikaal omlijst door Duo NIHZ.  

Edward Hopper zou je een filosofisch schilder kunnen noemen, omdat je bij het bekijken van zijn werk uitgenodigd wordt om belangrijke levensvragen te overdenken. In zijn werk is het  ‘het probleem van de menselijke relatie’ een steeds terugkerend onderwerp. 

Tijdens de middag kunnen we ervaren hoe kunst en filosofie hand in hand gaan met het verkennen van existentiële levensvragen. De kunstenaar toont ons iets wat niet in woorden is uit te drukken. De filosofie helpt om meer te zien in de schilderijen dan alleen maar de afbeelding. Fascinerend, want Edward Hopper legt in zijn werk de tragiek van de moderne westerse mens bloot. De mens die zonder religie op zichzelf teruggeworpen is. De schilderijen van Edward Hopper kun je beschouwen als een inleiding in de filosofie: de filosofie van het dagelijks leven. 

Omdat het een feestelijke middag is, trakteren wij de aanwezigen op een feestelijk welkomstdrankje en hapjes tijdens de pauzeborrel. 

Na de pauze is er gelegenheid tot gesprek in kleine groepen, aan de hand van een aantal vragen. Aan de bar kunt u drankjes en hapjes bestellen.

Drs Martin Olden (1946) studeerde psychologie en filosofie in Leiden. Hij werkte in de psychiatrie en het onderwijs. Martin schreef twee reisboeken over India (uitg. Elmar) en een jeugdroman PsychoThom (uitg. Dedoc).Vanaf 1990 organiseert hij cursussen over filosofie en levenskunst. Zijn cursus over filosofie en kunst heet ‘Het Schilderij Spreekt’. Sinds 2002 is hij verbonden aan Stichting Question Filosofie in Zutphen.  

Duo NIHZ bestaat uit Bobby Rootveld (gitaar) en Sanna van Elst (blokfluiten). Hun repertoire bestaat uit klassieke, Joodse en wereldmuziek, eigen composities en werk dat voor hen is gecomponeerd. Zij treden in tal van landen op en hun muziek is verkrijgbaar op CD en DVD.

Het filosofiecafé: ontmoeten, inspireren, leren en gezelligheid gaan er hand in hand!

Als u het filosofiecafé wilt bijwonen, kunt u zich bij voorkeur van te voren opgeven, en wel bij info@filosofiecafe.nl

Ook bij de e-mailaanmeldingen geldt: wie het eerst komt… 

Uw reservering houden wij vast tot 14.45. Daarna niet meer, dus wees op tijd ook als u gereserveerd heeft. 

Graag tot ziens op zondag 25 november!

Datum: zondag 25 november 2018

Tijd: 15:00 – 17:00 (inloop vanaf 14:15)

Adres: Het Koelhuis
Coenensparkstraat 1

            Coenensparkstraat 1

            7202 AN Zutphen

            Entree: 15,- per persoon (ex. Consumpties)

Het Filosofiecafe Zutphen wordt georganiseerd door 

Martin Olden, Henk Vonk, Henk van Heun en Wouter van den Wall Bake

Henk Oosterling – Westers en Oosters denken Overeenkomsten en verschillen

Op 23 september 2018 hadden we Henk Oosterling, filosoof en voormalig kendo-instructeur, als gast in ons Filosofiecafé Zutphen 

Edward Hopper zou je een filosofisch schilder kunnen noemen, omdat je bij het bekijken van zijn werk uitgenodigd wordt om belangrijke levensvragen te overdenken. In zijn werk is het  ‘het probleem van de menselijke relatie’ een steeds terugkerend onderwerp. 
Henk Oosterling is thuis in zowel de westerse als oosterse cultuur. In 1980 vertrok hij naar Japan om daar martial arts te bestuderen. Hij was kendo-instructeur en lid van het nationale kendo-team.  Hij studeerde Japans en filosofie en in 1985 studeerde hij cum laude af op het werk van Michel Foucault. In 1996 promoveerde hij op het Franse differentiedenken. Voor zijn proefschrift ontving hij de Erasmus Onderzoeksprijs. 

Voor zijn onderzoeken in samenwerking met andere universiteiten en kunstdisciplines kreeg hij diverse prijzen: de Laurenspenning van de stad Rotterdam, de Enlightened Society Award van de Shambala Tibetanen en de Lof der Zotheidpenning. Ook werkt hij in diverse ecosociale projecten met kinderen en jongeren. Henk Oosterling is universitair hoofddocent filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

In zijn lezing ging hij in op: Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen het westerse en oosterse denken?  Zijn de levensvisie en levenshouding van de ‘doorsnee Aziaat’ radicaal anders dan die van de ‘gemiddelde ‘Europese burger?

De westerse hang naar vrijheid met zijn nadruk op kritisch denken en autonoom handelen versterkt het ego. In het oosterse verlangen om bevrijd te worden van begeerte als oorzaak van het lijden wordt het ego juist vernietigd. Is er sprake van een onoverbrugbare kloof tussen deze culturen? Staan ze haaks op elkaar? Of verraadt deze suggestie impliciet ons “oriëntalisme”: onze even romantische als koloniale kijk op oosterse culturen?

Datum: zondag 23 september 2018
Tijd: 15:00 – 17:00 (inloop vanaf 14:15)
Adres: Het Koelhuis – Coenensparkstraat 1 – 7202 AN Zutphen
Entree: € 15,- per persoon

Het Filosofiecafe Zutphen wordt georganiseerd door: Martin Olden, Henk Vonk, Henk van Heun en Wouter van den Wall Bake 

Hans Boutellier – Van God los?!

Op 22 april zal bij ons te gast zijn Hans Boutelier. Hij spreekt over het seculiere experiment: ontwikkeling, consequenties en toekomst.

‘Als niemand meer in God gelooft, dan wordt het een zootje, jongen’ – dat kreeg Hans Boutellier in zijn jeugd van zijn vader te horen. Hij maakt in zijn boek de balans op: heeft zijn vader gelijk gekregen?

Boutellier behandelt de consequenties van de secularisering en gaat onder andere in op de ontwikkeling van de criminaliteit, de seksuele moraal en de immigratie. Het seculiere experiment (uniek voor westerse landen) lijkt onder druk te staan. Hans Boutellier ziet zich zelf als ‘kind van de secularisering’, maar ziet ook het verlangen naar waarden, zingeving en bezieling en gaat met u in gesprek over zijn voorzichtige antwoord.

Opzet van de middag

Hans Boutellier, hoogleraar aan de Vrije Universiteit en lid van de Raad van Bestuur van het Verwey-Jonker Instituut, houdt een inleiding van veertig minuten. Daarna volgt een korte plenaire discussie. Na de pauze is er gelegenheid tot gesprek in kleine groepen, aan de hand van stellingen over het onderwerp van de lezing.

Voor zijn onderzoeken in samenwerking met andere universiteiten en kunstdisciplines kreeg hij diverse prijzen: de Laurenspenning van de stad Rotterdam, de Enlightened Society Award van de Shambala Tibetanen en de Lof der Zotheidpenning. Ook werkt hij in diverse ecosociale projecten met kinderen en jongeren. Henk Oosterling is universitair hoofddocent filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Aan de bar kunt u drankjes en hapjes bestellen.

Het filosofiecafé: ontmoeten, inspireren, leren en gezelligheid gaan er hand in hand!

Het belooft een interessante middag te worden. We verwachten veel bezoekers.  Om verzekerd te zijn van een plaats, kunt u reserveren door een mail te sturen aan info@filosofiecafe.nl

Ook bij de e-mailaanmeldingen geldt: wie het eerst komt… 

Uw reservering houden wij vast tot 14.45. Daarna niet meer, dus wees op tijd ook als u gereserveerd heeft. 

Tot zondag 22 april!

Datum: zondag 22 april 2018

Tijd: 15:00 – 17:00 (inloop vanaf 14:15)

Adres: Het Koelhuis

            Coenensparkstraat 1

            7202 AN Zutphen

            Entree: 15,- per persoon (ex. Consumpties)

Het Filosofiecafe Zutphen wordt georganiseerd door 

Martin Olden. Henk Vonk, Henk van Heun en Wouter van den Wall Bake

Matthijs Schouten – Van wie is de natuur nou eigenlijk?

Op 18 februari was Matthijs Schouten bij ons te gast. Hij hield een inleiding over Boeddhisme en natuur.

Van wie is de natuur nou eigenlijk?

Vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw, de tijd waarin we ons ervan bewust werden hoe ver de invloed van de mens op de natuur kan reiken, is de houding die de mens naar de natuur inneemt een belangrijk thema van onderzoek geworden. Milieufilosofen brachten het begrip grondhouding naar voren. In een grondhouding ligt besloten hoe we onszelf in relatie tot de natuur zien en hoe we vinden dat we met de natuur dienen om te gaan. Vinden we dat de over de natuur moeten heersen? Dat we eigenaar van de natuur zijn? Of rentmeester? Of een partner? Grondhoudingen verschillen tussen mensen onderling en ook tussen culturen en religies. De lezing gaat in op verschillende typen grondhoudingen en onderzoekt de relatie tussen een grondhouding en de dagelijkse handelingspraktijk.

Matthijs Schouten (1952) studeerde biologie, Keltische taal- en letterkunde, vergelijkende godsdienstwetenschappen en oosterse filosofie. Hij is sedert 1992 verbonden aan Staatsbosbeheer. Bovendien is hij bijzonder hoogleraar in Natuur- en Landschapsbescherming aan de universiteiten van Cork en Galway (Ierland) en bijzonder hoogleraar in de Ecologie en filosofie van het Natuurherstel aan de Wageningen Universiteit. Sinds zijn studietijd heeft hij zich verdiept in de rol die natuur speelt in het menselijk denken en hij publiceerde hierover onder meer het boek Spiegel van de natuur; het natuurbeeld in cultuurhistorisch perspectief. Hij is ook boeddhistisch meditatieleraar.

Datum: zondag 18 februari 2018
Tijd: 15:00 – 17:00 uur
Adres: Het Koelhuis – Coenensparkstraat 1 – 7202 AN Zutphen
Entree: 12,50 per persoon

Het Filosofiecafé Zutphen wordt georganiseerd door Martin Olden. Henk Vonk, Henk van Heun en Wouter van den Wall Bake.

Douwe Draaisma over tijd en herinnering

Op 26 november 2017 was Douwe Draaisma de inleider van de middag. Hij sprak over tijd en herinnering: een kleine filosofie van het geheugen.

Iedere herinnering sluit een contact tussen twee polen in de tijd. Door de herinnering verschijnt iets van het persoonlijke verleden in het heden, maar omgekeerd komt ook iets van het heden in de herinnering terecht. Ligt ons verleden wel zo vast, als onze herinneringen een leven lang vatbaar blijven voor revisie? Douwe Draaisma filosofeert over een regel van Marten Toonder: ‘Iets wat in de jeugd gebeurd is, is dikwijls het gevolg van een voorval op oudere leeftijd.’ 

Douwe Draaisma is internationaal bekend om de boeken die hij heeft geschreven met thema’s die direct onze persoonlijke beleving raken. Zijn prachtige ‘Waarom gaat de tijd sneller als je ouder wordt’ is in meer dan twintig talen verkrijgbaar. Ook zijn ‘Vergeetboek’ en ‘Heimweefabriek’ zijn in meerdere talen verschenen.

Douwe Draaisma studeerde psychologie en filosofie aan de universiteit van Groningen. Hij promoveerde bij Piet Vroon. Sinds 2010 is hij professor in de Geschiedenis van de Psychologie in Groningen en bekleedt hij daar de Heymans-leerstoel.

Datum: zondag 27 november 2017
Tijd: 15:00 – 17:00
Adres: Het Koelhuis
Entree: 12,50 per persoon

Het Filosofiecafe Zutphen wordt georganiseerd door Martin Olden. Henk Vonk, Henk van Heun en Wouter van den Wall Bake

Ype de Boer over Filosofie en literatuur

Op zondag 24 september was Ype de Boer te gast bij het Filosofiecafé.
In Zutphen hield hij de eerste publieke bespreking van zijn boek ‘Murakami en het gespleten leven’, dat een dag later officieel verscheen.

Wat kunnen filosofie en literatuur voor elkaar betekenen? We zijn allemaal wel eens geraakt door een mooi verhaal, maar wat betekent het om die ervaring (filosofisch) toe te eigenen en uit te werken?

In zijn boek ‘Murakami en het gespleten leven’, laat filosoof Ype de Boer zien dat de absurde en fantasierijke verhalen van de wereldberoemde Japanse schrijver Haruki Murakami ons iets kunnen leren over een fundamentele gespletenheid in het menselijk bestaan. Zijn originele bespreking van Murakami’s alledaagse helden, magische figuren en droomachtige sferen nodigt uit om Murakami’s fictie op het eigen leven te betrekken, en werpt nieuw licht op thema’s als identiteit, verantwoordelijkheid, zelfkennis, verbeelding, liefde, vrijheid en lot. Aan de hand van algemene vragen en concrete voorbeelden uit Murakami’s oeuvre verkent De Boer zondag 24 september met u de relatie tussen filosofie en literatuur.

Ype de Boer (1989) is geïnteresseerd in de verwantschap tussen filosofie en leven en onderzoekt de raakvlakken van filosofie met literatuur, kunst en geschiedenis. Hij vertaalde enkele filosofische werken, schreef bij Oswald Spenglers ‘De ondergang van het Avondland’ een leeswijzer (verschijnt 10 okt) en promoveerde aan de VU op het werk van de filosoof Giorgio Agamben.
Zijn masterscriptie over het kwaad in Dostojevski en Burgess werd genomineerd voor de Geert Grote Pen 2013. Murakami en het gespleten leven is zijn filosofisch debuut.

Datum:  zondag 24 september 2017
Tijd:  15:00 – 17:00 uur
Adres: Het Koelhuis – Coenensparkstraat 1 – 7202 AN Zutphen
Entree: 12,50 per persoon

Het Filosofiecafe Zutphen wordt georganiseerd door Martin Olden. Henk Vonk, Henk van Heun en Wouter van den Wall Bake.

Rikus Koops – De denkfout van de vrije wil

Op zondag 21 mei 2017 hield filosoof en schrijver Rikus Koops een inleiding over dit onderwerp.

Koops is vooral bekend van zijn hertaling in het Nederlands van Spinoza’s ‘Korte Verhandeling’,
een voorstudie van ‘De Ethica’. Koops betoogt in zijn inleiding dat ‘de vrije wil’ wellicht de belangrijkste denkfout is die ons belet de wereld te beschouwen zoals die werkelijk is. En die kwestie is volgens Koops helemaal niet academisch of theoretisch. Het bepaalt in hoge mate de manier waarop wij in ons dagelijks leven naar de wereld kijken en onszelf en onze medemens beoordelen.

Koops zal als een echte ‘Spinozist’ de oorzaken en gevolgen van deze denkfout bespreken. Maar hij zal bovendien ‘aantonen’ dat juist het ontkennen van de vrije wil logisch is en bovenal grote voordelen biedt!

Datum: zondag 21 mei 2017
Tijd: 15:00 – 17:00 uur
Adres: Het Koelhuis Zutphen

Paul Scheffer – De vrijheid van de grens

Filosofiecafé Zutphen presenteerde op zondag 19 februari 2017een  filosofische verhandeling van Paul Scheffer over een van de meest urgente politieke thema’s van deze tijd: de vrijheid van de grens.

Onder deze titel schreef de bekende filosoof en publicist Paul Scheffer met de nodige filosofische distantie een essay waarin wordt betoogd dat een open samenleving alleen kan bestaan door enige ruimtelijke afbakening. 
In politiek perspectief signaleert Scheffer een beweging dat wanneer de weldenkende goegemeente geen woorden meer heeft om grenzen vorm te geven, vroeg of laat het moment komt dat mensen met een autoritaire inslag die grenzen gaan trekken. Scheffer neemt ons mee om voorbij onze ‘morele verlegenheid’ zelf op zoek te gaan naar een antwoord op hoeveel begrenzing een beschaving nodig heeft die democratie en mensenrechten wil bevorderen. 

Datum: zondag 19 februari 2017
Tijd: 15:00 – 17:00 uur
Adres: Het Koelhuis Zutphen
Entree: 12,50 per persoon

Désanne van Brederode – filosofe en schrijfster

Op zondag 27 november was filosofe en schrijfster Désanne van Brederode te gast bij het Filosofiecafé. Zij hield een lezing met als titel ‘Wankelmoed en Verliezerskunst’.

Hoe gaan we met de twijfel in ons leven om? Nodigt dat uit tot nieuwe vragen? Verliezerskunst is de kunst om ‘Verlies’ in het leven te integreren. Dat kost tijd en veel denken, veel filosofisch bezig zijn.

 Désanne van Brederode is een veel gevraagd spreekster. Zij is regelmatig gast in televisieprogramma’s. Als geen ander is zij in staat persoonlijke problematiek te plaatsen in een filosofisch perspectief. In haar lezingen is de praktijk van het dagelijks bestaan uitgangspunt voor de filosofie-beoefening. Zij schreef romans zoals:  ‘Ave Verum Corpus’,’Mensen met een Hobby’, ‘Hart in Hart’, ‘Door mijn  Schuld’ en essays over schuld, vriendschap, seksualiteit, religie.

De bijeenkomst zal plaats vinden in de bovenste verdieping van de Wijnhuistoren.
Locatie: Groenmarkt 40, 7201 HZ, Zutphen.
Entree: € 12,50.  De bijeenkomst begint om 15.00 uur.

Marijn Parmentier – Filosofie en Geschiedenis

Deze keer besprak Marijn Parmentier in het Filosofiecafé het onderwerp Filosofie en Geschiedenis.

Een interessant en actueel onderwerp, want wie bepaalt eigenlijk wat ‘onze’ geschiedenis is. In kranten en op televisie woedt een levendige discussie over ‘onze’ geschiedenis. Moeten wij trots zijn op de helden van onze vaderlandse geschiedenis of het boetekleed aantrekken voor alles wat in het Nederlandse verleden verkeerd is geweest? De strijd om de Nederlandse geschiedenis-canon is nog altijd niet afgelopen.
Hoe bepalen we eigenlijk welke gebeurtenissen uit het verleden tot onze geschiedenis worden? En waarom vertellen we de historische verhalen die we vertellen? Wie heeft er eigenlijk baat bij die canon? Wie met een filosofische bril naar de geschiedenis gaat kijken komt er achter dat deze fascinerende en explosieve materie veel ingewikkelder is dan gedacht.

Marijn Parmentier (1988) studeerde filosofie in Nijmegen (cum laude) en geschiedenis in Groningen (summa cum laude). Als historicus studeerde hij af op een onderzoek naar Hannah Arendts boek over Adolf Eichmann, als filosoof op een onderzoek naar ‘het oordeel van de geschiedenis’. Sinds 2015 is hij docent filosofie op een middelbare school.

De bijeenkomst van 25 september vond plaats in de bovenste verdieping van de Wijnhuistoren, Groenmarkt 40, 7201 HZ, Zutphen.  Entree: € 12,50, aanvang: 15.00 uur.

Rob Riemen – Het Geschenk van de Muzen

Gastinleider was deze keer Rob Riemen. Hij behandelde het belang van kunst voor de geestelijke ontwikkeling van de mens.

Rob Riemen is directeur van het Nexus Instituut (https://www.nexus-instituut.nl/), dat hij in 1994 oprichtte. Het is een culturele denktank die het Europese cultuurgoed hoog in het vaandel heeft staan. Gastsprekers van het Nexus Instituut waren onder meer de filosofen Georg Steiner, Slavoi Zizek, Rüdiger Safranski, Fernando Savater.

Rob Riemen is de schrijver van ‘Adel van de Geest, een vergeten ideaal’. Hij heeft het over een onafhankelijke waarachtige levenshouding die te verkrijgen is vanuit een brede kennis van (Europese) cultuur. Literatuur bijvoorbeeld is complementair aan wetenschap. Met de (politieke) wetenschap leer je de feiten en jaartallen kennen. Maar als je echt wilt begrijpen wat het fascisme is, moet je de roman Doktor Faustus van Thomas Mann lezen.

De bijeenkomst vond plaats in de bovenste verdieping van de Wijnhuistoren, Groenmarkt 40, 7201 HZ, Zutphen. Entree: € 12,50. Aanvang 15.00 uur.

Jos de Mul – De Domesticatie van het Noodlot

Op 21 februari 2016 was professor Jos de Mul de inleider van de middag
Jos hield een inleiding over zijn boek  ‘De Domesticatie van het Noodlot’. Daarna was er discussie.

Al eeuwen gebruiken mensen de techniek om het noodlot uit hun bestaan te bannen, maar tevergeefs. Naarmate de westerse cultuur niet meer gelooft in de christelijke hemel, moet met behulp van de techniek hier en nu het paradijs gerealiseerd worden. We ondervinden dan ook veel gemak van de techniek. En we kunnen ziektes bestrijden met geavanceerde technologische instrumenten en zo de dood van ons wegschuiven. Maar er blijft een onverbiddelijke tegenstelling tussen de hoop op een steeds beter functioneren van de laatste technologische ontwikkelingen en het genadeloze noodlot, zoals beschreven in de Griekse tragedies.

Datum: 21 februari 2016 van 15.00 tot 17.00 uur
L
ocatie: Dat Bolwerck, Zaadmarkt 112, 7201 DE Zutphen
Entree: € 12,50

Jan Bor – Wat is wijsheid

Op zondag 22 november 2014 was de filosoof Jan Bor bereid gevonden om een inleiding te houden over het thema: ‘Wat is wijsheid?

Jan Bor hield een praatje met als thema: ‘Wat is wijsheid?’ Voor Jan Bor is wijsheid iets waarnaar gestreefd kan worden. Maar we kunnen niet zeggen wat het is. Jan Bor studeerde filosofie. Omdat hij de westerse filosofie te theoretisch vond, heeft hij zich daarna intensief met Zen bezig gehouden. In de meditatie kwam hij erachter dat de belangrijkste vragen niet met woorden te beantwoorden zijn. Denk aan ‘wie ben ik?’ en ‘Wat is de zin van het bestaan?’ Na zijn langdurige kennismaking met Zen is Jan Bor weer teruggekeerd naar de westerse filosofie. En dat leidde tot een aantal boeken. Hij was redacteur van het prachtige geï
llustreerde filosofieboek: ‘De Verbeelding van het denken’: een prima naslagwerk voor oosterse en westerse filosofie. Andere publicaties van Jan Bor zijn ‘Wat is Wijsheid?’ en ‘Mondriaan filosoof.’

Locatie: Dat Bolwerck, Zaadmarkt 112, 7201 DE Zutphen
Entree: € 12,50, aanvang: 15.00 uur

Ype de Boer – Wat is de mens?

De vraag naar de aard van de mens is actueler dan ooit. Op 27 september 2015 is Ype de Boer, promovendus aan de VU, in het Filosofiecafé op deze vraag ingegaan.

Verlichtingsidealen van menselijke autonomie, individualiteit en rationaliteit volstaan niet meer om de mens te begrijpen. Tegen de horizon van de tweede wereldoorlog, de opkomst van media, techniek en multiculturalisme heeft de opvatting van de mens als autonoom en rationeel individu in de twintigste-eeuwse filosofie plaats gemaakt voor het inzicht dat de mens, nog meer dan door evolutie, ten diepste bepaald wordt door cultuur, taal en (persoonlijke) geschiedenis. Maar wat heeft deze overgang voor consequenties voor ons zelfbeeld? Wat zeggen we eigenlijk als we zeggen dat de mens door dergelijke externe factoren bepaald wordt?  We bespreken drie momenten: het moderne mensbegrip bij Kant, de overgang naar een hedendaags mensbegrip aan de hand van Freud en we eindigen met het mensbegrip van de spraakmakende en nog levende filosoof Agamben.

De Boer was genomineerd voor de Geert Grote Pen 2013 met zijn scriptie over het kwaad in literatuur. Na zijn afstuderen (cum laude) was hij twee jaar docent filosofie aan de VU, waar hij nu promoveert op de filosofie van Agamben. Momenteel geeft hij colleges aan de Vrije Academie, School of Life en HOVO over levenskunst en hedendaagse filosofie. Sinds 2014 vertaalt hij filosofische werken, en mei dit jaar is zijn eerste vertaling van een werk van Agamben uitgekomen, Profanaties. Als redacteur van Parrèsia zet hij zich in voor de verspreiding van kritische filosofie en literatuur.

Datum: zondag 27 september 2015
Locatie: Wijnhuistoren, Groenmarkt 40, 7201 HZ Zutphen
Entree: € 10,-
Aanvang: 15.00 uur